Leraar in het voorgezet onderwijs is een beroep waarin u zich nooit zult vervelen. U wordt bij de les gehouden door de (kritische) leerlingen en u bent gedwongen om in te spelen op  de ontwikkeling van de jongeren aan wie u les geeft. U maakt zelf uw beroep tot een succesvolle uitdaging door de lessen interessant te maken en de aandacht van de pubers vast te houden. U draagt uw steentje bij aan hun ontwikkeling en begeleidt ze naar een volgend stadium in hun leven.

Wat houdt de lerarenopleiding voortgezet onderwijs in?

Als leraar in het voorgezet onderwijs is het uw taak om uw kennis over te dragen aan de jongeren. U moet dus goed bijblijven op uw vakgebied. Het is daarbij erg belangrijk dat u lesgeeft op een manier die aansluit bij de jongeren. U moet zich dus goed kunnen inleven. Ook hebt u een taak als opvoeder. In de klas is het gewenst dat u zich opstelt als leider voor wie de jongeren respect hebben. U zult ook in aanraking komen met jongeren die veel problemen hebben. Daar moet u ook op inspelen. Daarvoor is het belangrijk dat u het vertrouwen van de jongeren wint.

U krijgt te maken met de meest uiteenlopende typen jonge mensen, waar u goed mee om moet kunnen gaan.

Eigenschappen

Een leraar in het voortgezet onderwijs moet goed leiding kunnen geven. Ook moet u waarden en normen kunnen overbrengen aan jongeren. U dient over voldoende vakkennis te beschikken om deze te kunnen overdragen en u moet goed bijblijven in uw vakgebied. Het is belangrijk dat u de jongeren kunt motiveren en stimuleren. Goede communicatieve eigenschappen zijn hierbij onontbeerlijk. Verder is het van belang dat u goed kunt samenwerken. U krijgt immers ook te maken met collega’s en ouders/verzorgers. Ook heeft u een kritische houding en bent u flexibel, want lesgeven is aan veel veranderingen onderhevig. Omdat u niet alleen voor de klas staat en er ook regelmatig excursies of allerlei projecten bedacht moeten worden, moet u ook creatief zijn. Kortom bedenk goed of je wel geschikt bent om de lerarenopleiding te volgen.

Opzet van de opleiding

De opleiding voor leraar voortgezet onderwijs is een HBO opleiding en duurt vier jaar. In sommige gevallen kunt u een verkorte opleiding doen.

Naast de vakinhoudelijke kant doet u didactische kennis op. Ook krijgt u vakken als taalbeheersing en schoolpracticum, communicatie en pedagogiek.

Stages vormen een belangrijk element bij deze lerarenopleiding. Vanaf het eerste jaar loopt u al stage op een school, waarbij u ondersteunende taken krijgt. Hoe verder u in de opleiding komt, des te meer zelfstandige taken krijgt u. Tijdens de Leraar In Opleiding (LIO) stage in het laatste stadium, krijgt u een contract met de school aangeboden waarbij u een volwaardig teamlid bent. U staat dan 14 tot 16 uur per week voor de klas.

U kunt leraar 1ste graads worden; dan kunt u op alle niveau’s lesgeven. Als leraar 2e graads kunt u lesgeven aan de eerste drie jaren van de Havo of het Vwo en aan alle jaren van het Vmbo. Ook kunt u lesgeven in de beroeps- en volwasseneneducatie.

Toelatingseisen

U kunt toegelaten worden tot de opleiding leraar voortgezet onderwijs wanneer u beschikt over een Havo, Vwo of MBO 4 diploma. Ook kunt u als zij-instromer deze lerarenopleiding volgen.

Waar kunt u de lerarenopleiding voorgezet onderwijs volgen?

De opleiding leraar voortgezet onderwijs kunt u bij de volgende instituten volgen:

• Fontys Hogescholen Tilburg, Sittard, Eindhoven
• Hanze Hogeschool Groningen
• Noordelijke Hogeschool Leeuwaredn
• Christelijke Hogeschool Windesheim Zwolle
• Hogeschool Utrecht
• Hogeschool van Amsterdam
• Hogeschool Arnhem en Nijmegen
• Hogeschool INHOLLAND Amsterdam/Diemen
• LOI Hogeschool
• Hogeschool Rotterdam
• STOAS Hogeschool (lerarenopleiding groen) Den Bosch, Dronten en Ede
• Driestar Educatief Gouda
• Hogeschool Leiden
• De opleidingsschool
• Gereformeerde Hogeschool Zwolle

De Pabo is een vierjarige HBO opleiding en leidt op als onderwijskracht in het basisonderwijs voor kinderen van vier tot en met twaalf jaar. Soms kunt u deze lerarenopleiding verkort volgen.

Eigenschappen

Het is belangrijk dat u over een aantal eigenschappen beschikt voor dit beroep.

• Goed met kinderen kunnen omgaan en flexibel zijn.
• In staat zijn kinderen te motiveren en u ook in te leven in de belevingswereld van het kind.
• Creatief kunnen omgaan met de veelal verschillende situaties die zich in een klas kunnen voordoen.
• Goed kunnen samenwerken omdat u te maken heeft met allerlei organisatorische aangelegenheden binnen uw werk en u ook te maken krijgt met de ouders of verzorgers van de kinderen.
• Goed zelfstandig kunnen werken.
• Staat zijn zelf de lessen voor te bereiden en uit te voeren en allerlei overige activiteiten te bedenken.
• Verantwoordelijkheidsgevoel en stressbestendigheid is ook onontbeerlijk bij dit beroep.

Tijdens de studie

De lerarenopleiding is zowel voltijds, als in deeltijd of duaal te volgen.

Tijdens de opleiding krijgt u vakken als rekenen, taal, biologie, geschiedenis en aardrijkskunde. Ook muziek, handvaardigheid, godsdienst, tekenen, bordschrijven, poppenkastspelen en voorlezen zijn vakken die u krijgt.

U krijgt didactische kennis, padagogiek en onderwijskunde. Hiermee leert u hoe u via verschillende methodieken kinderen iets kunt leren en u leert hoe u moet omgaan met kinderen in verschillende situaties. Naast de lessen heeft u regelmatig stages op een school en u voert verschillende opdrachten uit.

De stage tijdens het laatste jaar volgt u een langere stage, de zogenaamde Leraar In Opleiding stage (LIO); tijdens deze stage staat u gedurende meer dagen langere tijd voor de klas.

In het derde jaar van de lerarenopleiding  gaat u zich specialiseren in de richting van het jongere of het oudere kind. U kunt zich ook specialiseren op het speciaal onderwijs via een Minor.

Na de studie

Behalve op een school kunt u na uw opleiding ook aan het werk in de volwassenen educatie of bij asielzoekers. Ook kunt u aan de slag als educatief medewerker in bijvoorbeeld een museum.

Na het afronden van uw lerarenopleiding kunt u zich ook specialiseren op onderwijs voor gehandicapten of remedial teaching. Ook kunt u wanneer u een aantal jaren ervaring heeft, een vervolgopleiding volgen in de managementrichting.

Toelatingseisen

Wanneer u toegelaten wilt worden op de Pabo, dient u in het bezit te zijn van minimaal het Havo diploma. Er worden wel eisen gesteld aan het profiel. Ook kunt u toegelaten worden wanneer u een MBO niveau 4 diploma van bijvoorbeeld onderwijsassistent hebt.

Wanneer u niet aan deze eisen voldoet en minimaal 21 jaar bent, kunt u ook een toelatingsexamen doen om toegelaten te worden tot deze opleiding.

Waar kunt u de lerarenopleiding volgen?

U kunt de lerarenopleiding basisonderwijs volgen bij de volgende scholen:

• Fontys Hogeschool Eindhoven
• Fontys Hogeschool Tilburg
• Fontys Speciale Onderwijszorg
• Hanzehogeschool
• Helicon Hogeschool
• HS Brabant
• HS De Kempel Helmond
• HS Domstad
• HS Driestar educatief
• HS Edith Stein/OCT
• Inholland Alkmaar
• Inholland Den Haag
• Inholland Dordrecht
• Inholland Haarlem
• Inholland Hoofddorp
• Inholland Rotterdam
• HS Leiden
• HS Rotterdam
• HS Saxion
• HS Zeeland
• HS Zuyd Heerlen
• HS Zuyd Maastricht
• HvA pabo deeltijd
• IPABO Amsterdam/Alkmaar
• Iselinge Hogeschool Doetinchem
• Katholieke Pabo Zwolle
• Marnix Academie
• PABO Almere
• Pabo Arnhem en Nijmegen
• Christelijke Hogeschool Ede
• Stenden Hogeschool
• Windesheim
• Pabo Meppel
• De nieuwste pabo Limburg
• Universitaire Pabo Amsterdam
• Geref. Hogeschool Zwolle

Voor elke opleiding gelden natuurlijk bepaalde toelatingseisen, een lerarenopleiding is daarin geen uitzondering. Om toegelaten te worden tot de Lerarenopleiding Voortgezet Onderwijs dien je een HAVO, VWO of MBO-niveau 4 opleiding diploma op zak te hebben. Echter er zijn verschillende opleidingen waarvoor je specifieke vakken voor moet hebben gevuld. Wanneer je bijvoorbeeld de lerarenopleiding Economie wil volgen, die je op de middelbare school wel het vak economie gehad te hebben. Dit is natuurlijk ook logisch, hoe kan je in iets lesgeven als je zelf nooit het vak hebt gehad? Dat zou een beetje vreemd zijn. Om er zeker van te zijn dat je aan de toelatingseisen voldoet is het raadzaam om je goed te lateren inlichten door de hogeschool waar jij je lerarenopleiding wilt volgen.

Wanneer je ouder bent dat 21 jaar dan is het in sommige gevallen mogelijk, als je niet in het bezit bent van een benodigd diploma, om een toelatingsexamen te doen. Wanneer je deze dan haalt mag je alsnog aan de opleiding beginnen.

Natuurlijk wanneer je een MBO, HBO of WO opleiding afgerond hebt gelden er weer bepaalde aantrekkelijke regels. Dit betekent dat de opleidingsduur soms flink ingekort kan worden. Meer informatie hierover vind je in dit artikel Opleidingsduur Lerarenopleiding

Dit zijn in principe alle toelatingseisen wanneer jij wilt beginnen aan je lerarenopleiding. Echter is het belangrijk om van tevoren bij je zelf na te gaan of het leraarschap iets voor jou is. Leraar zijn is namelijk geen baan maar een way of life, je moet echt houden van het vak om het vol te houden en om elke dag voor de klas te staan. Niet iedereen is ervoor geschikt. Maar vind je het leuk om met kinderen om te gaan, wil je anderen graag motiveren en iets leren, dan houdt niets je tegen om leraar te worden.

Tijdens je lerarenopleiding ben je erg gericht op de praktijk, dit is natuurlijk ook logisch omdat je de meeste kennis al bezit, je moet alleen leren dit goed te kunnen overbrengen op kinderen en daarnaast zorgen dat je gezag houdt. Dit is niet iets wat je uit de theorieboekjes leert en het is daarom ook belangrijk dat je praktisch bezig bent tijdens de lerarenopleiding.  Je leert bijvoorbeeld verschillende onderwijskundige vakken die met het lesgeven in het algemeen te maken hebben. Dit zijn lessen in:

• didactiek – al eerder besproken als vaardigheid die je moet beheersen
• taalbeheersing – een docent moet foutloos nederlands kunnen spreken
• communicatie – erg belangrijk, je moet namelijk een bepaalde boodschap overbrengen en luisteren naar de kinderen
• Schoolpracticum – om kennis te maken met het leraarschap

Stages tijdens je lerarenopleiding

Het belangrijkste tijdens je lerarenopleiding zijn de stages die je gaat lopen. Je loopt al vanaf je eerste jaar stage op en school van jouw keuze.

• Eerste jaar – het eerste jaar ben je een soort lerarenassistent en ben je verantwoordelijk voor ondersteunende taken voor verschillende docenten. Zo begeleid je bijvoorbeeld leerlingen bij hun huiswerk, je controleert het lesmateriaal en brengt verbeteringen aan, je stelt eenvoudige toetsen op en leert hoe je deze moet afnemen en verwerken. Wanneer alles goed gaat zou je wellicht al een gedeelte van een les over kunnen nemen. Zit het eerste jaar erop, dan heb je een goed beeld wat het inhoudt om als leraar aan de slag te gaan en weet je of het leraarschap iets voor jou is.
• Tweede en derde jaar – Hoe verder je in je opleiding komt hoe meer er van je verwacht wordt – logisch natuurlijk, je moet het namelijk binnenkort zelf allemaal kunnen. In deze jaren zul je leerlingen zelf aan het werk moeten zetten, je moet de leerlingen niet alleen helpen met hun huiswerk maar ook overhoren en daarnaast toetsen afnemen. In de loop van de tijd leer je ook steeds beter om te luisteren en om jezelf te presenteren voor de klas. Je kan ook steeds beter omgaan met de klas, door bijvoorbeeld dingen te vragen aan de leerlingen en een klassengesprek te houden. Dit alles zorgt ervoor dat jij straks zo goed mogelijk kan lesgeven.

Leraar in Opleiding (LiO)

In de laatste fase van je lerarenopleiding word je aangenomen bij een school als zogenaamd leerling-werknemer ofwel Leraar in Opleiding (LiO). Dit houdt in dat je in principe een zelfstandig leerkracht bent maar je dient jezelf nog wel te bewijzen. Je staat ongeveer 12 uur voor de klas en kan meerdere klassen hebben. Dit is vaak ook de periode dat je een praktijkonderzoek voert. Dit kan gaan over verschillende onderwerpen binnen het onderwijs maar ook bijvoorbeeld over jezelf als leerkracht.

De opleidingsduur van de verschillende lerarenopleidingen heeft te maken met verschillende factoren, zoals of je voltijd, deeltijd of duaal wil studeren, wat voor vooropleiding je hebt genoten en of je een tweedegraads of eerstegraads bevoegd kiest. Echter de meeste lerarenopleidingen duren 4 jaar, maar wanneer je bijvoorbeeld al een mbo-opleiding hebt gevolgd in de relevante richting dan kun je je opleiding soms wel met een jaar verkorten (soms zelfs 2 jaar). Wanneer je al een HBO of WO opleiding hebt gevolgd dan kun je je kopopleiding zelfs in één jaar tijd volgen. Een kopopleiding houdt in dat je in één jaar tijd via een praktische opleiding wordt omgeschoold tot docent zodat je daarna meteen in het onderwijs kan gaan werken.

Eerste graads en tweede graads lerarenopleiding

In het onderwijs wordt er een onderscheid gemaakt tussen eerste graads en tweede graads leraren. Het verschil tussen deze twee is op welke niveau’s je mag lesgeven. Kies je er voor om tweede graads leraar te worden dan mag je de eerste 3 klassen van HAVO en VWO lesgeven, alle klassen van het VMBO lesgeven en je mag in de sector Beroeps- en Volwassenen Educatie les geven. Kies je er voor om eerste graads docent te worden dan mag je alle klassen van de HAVO en VWO lesgeven.

Om eerste graads leraar te worden dien je een universitaire lerarenopleiding te volgen of een eerste graad HBO-opleiding.

Zoals je ziet ligt het precies aan wat je wensen zijn en wat voor achtergrond je hebt, hoelang de lerarenopleiding duurt. Daarnaast heb je voor elke richting een andere opleidingsduur, deze kun je vinden bij de specificaties van de specifieke lerarenopleidingen voor het voortgezet onderwijs.

Als docent moet je beschikken over een flinke portie geduld. Je moet je leerlingen namelijk pittige stof uit kunnen  leggen die niet elke leerling direct begrijpt. Toch moet je de leerlingen die de stof wat minder snel oppakken toch gemotiveerd houden en interesseren met de onderwerpen. Omdat je elke leerling op een andere manier moet benaderen, is je baan als leraar erg afwisselend.

Als docent moet je daarnaast kunnen leidinggeven, zeker wanneer je voor een klas met “moeilijke” kinderen staat  is het zaak dat je gezag blijft houden en uitstralen. Zeker in het begin zullen de kinderen je uittesten om te kijken hoe sterk je in je schoenen staat. Zorg er daarom voor dat je zeker in het begin de klas strak houdt.

Tegenwoordig is internet een steeds belangrijker onderdeel van onze maatschappij geworden. Ook in het onderwijs wordt er steeds vaker gebruik gemaakt van dit medium als middel bij het lesgeven. Als leraar is het daarom belangrijk dat je hier mee weet om te gaan. Ben je een ware computer analfabeet? Geen probleem, tijdens je lerarenopleiding krijg je dit allemaal uitgelegd. Een leraar geeft natuurlijk les, maar is zelf ook nooit uitgeleerd. Het is daarom belangrijk dat je op de hoogte blijft van de laatste ontwikkelingen in jouw vakgebied maar ook als algemeen docent. Dit doe je door middel van nascholings cursussen, deze zijn vaak tijdens schooluren dus kan je gewoon in je werktijd doen.

Verder is het natuurlijk belangrijk dat je goed kunt samenwerken met je collega’s, dat je zelfreflectie hebt en didactisch bent.